Het lichaam als slagveld — drie films vol spanning

Sport en verlangen voelen nooit ver uit elkaar op het scherm. Het lichaam onder druk. De blik van iemand anders. Wat je jezelf durft te wensen. Deze drie films gebruiken fysieke discipline — zwemmen, worstelen, vechtsporten — voor queer verlangen. Ze komen uit Frankrijk, Nigeria en Japan. Ze zijn uit drie verschillende decennia. Geen ervan schreeuwt. Alle drie blijven ze bij je.

Dit is onze eerste filmrubrieken deze week. De keuzes zijn internationaal en rustig. Latere stukken gaan wellicht anders. Hou je van verhalen over vrouwelijke sporters of queer representatie op onverwachte plaatsen? Lees dan ook over de Cleat Cute televisieserie in ontwikkeling — een serie in dezelfde richting.

De drie films

Naissance des pieuvres (Water Lilies) — 2007, regie Céline Sciamma

Sciamma's debuutfilm speelt zich af in een zwemclub buiten Parijs. Marie, vijftien, wordt geobsedeerd door Floriane, ster van het synchroonzwemteam. Dat is eigenlijk de hele plot. Meer hoeft niet.

Wat Sciamma hier doet is precies en geduldig. Ze observeert tieners die vrouwelijkheid voor elkaar opvoeren. Ze ziet hoe verlangen zich verbergt in bewondering. Het zwembad wordt een plek zonder normale regels. Water Lilies is stil verwoestend.

Adèle Haenel speelt Floriane met koude zelfverzekerdheid. Ze was negentien tijdens de opnames. Het blijft een van haar beste performances. De film lanceerde Sciamma's carrière — later maakte ze Portrait of a Lady on Fire en Petite Maman.

Dit is een film over eerste verlangen, niet eerste liefde. Dat is verschil, en Sciamma weet het. Voor kijkers van trage, precieze coming-of-age films. Er gebeurt niet veel. Alles gebeurt.

Waar kijken: Beschikbaar op MUBI in verschillende regio's. Ook te huren op Apple TV en Google Play.

Ife — 2020, regie Uyaiedu Ikpe-Etim

Ife is een Nigeriaanse korte film — iets meer dan veertig minuten — over twee vrouwen die een weekend samen doorbrengen in Lagos. Adaeze bezoekt haar oude vriendin Ife. Wat er gebeurt is teder, volwassen en serieus gemeend.

De film veroorzaakte controverse in Nigeria. Homoseksuele relaties zijn daar strafbaar. Het maken ervan was moedig. Kijken voelt vooral warm. Regisseur Uyaiedu Ikpe-Etim houdt de camera dicht. Het appartement voelt echt. De stiltes zijn verdiend.

Ife gaat niet om politieke strijd. Het gaat om twee mensen die elkaar vinden in een land dat hun niet zou moeten bestaan. Die spanning blijft aanwezig zonder alles te domineren.

Er is worstelen in deze film — niet letterlijk sport, maar fysieke onderhandelingen van intimiteit. Twee vrouwen in een klein ruimte, die besluiten hoe eerlijk te zijn. Voor liefhebbers van Afrikaans Lesbische cinema: Ife is essentieel.

Waar kijken: Beschikbaar op YouTube via Lesflicks en op het Lesflicks streamingplatform. Een zeldzame film die gratis te vinden is.

Gohatto (Taboo) — 1999, regie Nagisa Oshima

Oshima's laatste film speelt in 1865 bij een samoerai-militia in Kyoto. De mooie jongeling Kano sluit zich aan. Mannen worden verliefd op hem. Geweld volgt.

Gohatto is geen comfortabele film. Dat probeert het ook niet te zijn. Oshima ziet verlangen als gevaarlijk — niet omdat het queer is, maar omdat verlangen orde verstoort. De samoerai-code gaat om controle. Kano vernietigt controle door te bestaan.

Ryuhei Matsuda speelt Kano met verontrustende leegte. Het is één van cinema's beste performances van passieve macht. Takeshi Kitano speelt de commandant die alles ziet instorten. De zwaardgevechten zijn kort en lelijk. Het verlangen is overal.

Dit is een film over instituties en lichamen die zij niet kunnen bevatten. Het hoort bij andere laat-carrière meesterwerken uit Japanse cinema. Voor wie iets kouds en historisch aankan: het loont.

Waar kijken: Beschikbaar op MUBI. Ook te kopen via Criterion in bepaalde regio's.

Wat bindt ze — en waarom nu belangrijk

Drie landen. Drie decennia. Drie vormen van queer verlangen. Water Lilies, Ife en Gohatto delen terughoudendheid. Geen ervan verklaart zichzelf. Geen ervan geeft jou een standpunt.

Die terughoudendheid is zeldzaam geworden. Veel hedendaags LGBTQ+ cinema kondigt zijn thema's aan voordat het ze verdient. Deze films vertrouwen het beeld. Ze vertrouwen het lichaam. Ze vertrouwen jou om iets te voelen zonder instructies.

Wil je queercinema ontdekken? Begin met Water Lilies, het toegankelijkst. Wil je iets onverwachts? Kies Ife. Wil je het meest veeleisend en lonend? Start met Gohatto.

Sport, discipline, blik — alle drie films weten: het lichaam onder druk wordt juist lesbaarder. Een goede reden om ze naast elkaar te zetten. Je vindt ook meer queer kunst en cultuur op onverwachte plekken — inclusief live evenementen zoals David's Disco in Toronto, dat geld inzamelt voor hiv-zorg via precies de communale vreugde die deze films stilletjes bepleiten.