Drie Queer-boeken over morele complexiteit en donkere verlangens
Drie boeken waarin queer-personages noch helden noch slachtoffers zijn. Van een thriller uit de jaren vijftig tot een hedendaags Italiaans boek en een Frans geheugenboek.
Wanneer queer-personages ingewikkeld mogen zijn
Deze week discussieert de media over queer-schurken en morele complexiteit. Dat is een goed moment voor drie boeken als deze. Deze personages zijn niet simpelweg goed of slecht. Alle drie boeken vragen wat het betekent om iets intens te willen. Ze spannen decennia en continenten. Een klassieke thriller, een recent Italiaans boek en een Frans geheugenboek. Samen tonen ze: queer-literatuur werkt best zonder makkelijke antwoorden. Voor meer queer-boeken met onverwachte invalshoeken, zie ook Drie Queer-boeken over spionage, geheimen en dubbellevens.
Patricia Highsmith — The Price of Salt (1952, W. W. Norton)
Highsmith publiceerde dit boek onder een pseudoniem. Dat zegt wat over 1952. Maar het boek zelf staat opmerkelijk kalm tegenover het onderwerp. Twee vrouwen ontmoeten elkaar in een warenhuis. De ene is negentien en verloren. De ander is ouder, getrouwd en in scheiding. Ze worden verliefd en rijden samen door Amerika. Wat volgt is geen tragedie. Alleen dat maakte het boek bijzonder.
Highsmith is vooral bekend voor haar criminelen en paranoia. Hier schrijft ze iets rustiger. De spanning ligt niet tussen goed en kwaad. Het gaat om het willen van een leven en het mogen hebben daarvan. De stijl is sober en precies. Niets wordt meer uitgelegd dan nodig.
Het boek werd in 1990 onder Highsmith's echte naam opnieuw gepubliceerd als Carol. In 2015 kwam de verfilming uit. Er bestaat een Nederlandse vertaling: Carol, uitgegeven door De Arbeiderspers. Te koop in de meeste winkels en online via Bol.com of de website van de uitgever.
Dit boek is geschikt voor lezers die een klassieker willen die goed heeft standgehouden. Ook voor wie dacht dat queer-fictie uit de twintigste eeuw met straf moet eindigen. Dit boek niet.
Viola Di Grado — Hollow Heart (Cuore cavo, 2013 / Engelse vertaling 2017, Restless Books)
Dit is een kort, vreemd boek van een Italiaanse schrijfster uit 1987. De verteller is dood. Ze ziet haar eigen ontbinding en denkt aan haar vorige leven. Dat leven bevatte een verstikkende moederrelatie en een allesoverheersende liefdesrelatie.
Di Grado schrijft over het lichaam met klinische precisie en echte vreemdheid. De queer-dimensie is hier niet het centrale drama maar bepaalt alles. Het verlangen van de verteller — naar vrouwen, naar ontbinding, naar verdwijning — worden als één continuum behandeld. Het boek maakt ongemakkelijk op de beste manier.
De Engelse vertaling door Antonia Lloyd-Jones is helder en behoudt Di Grado's ritme. Een Nederlandse vertaling bestaat kennelijk niet. De Engelse editie is te koop via Restless Books en internationale online winkels.
Dit is niet voor iedereen. Het is voor lezers van literaire fictie die grenzen opzoekt. Bovendien is het kort genoeg dat ongemak niet te lang blijft hangen.
Abdellah Taïa — Infidels (Infidèles, 2012 / Engelse vertaling 2014, Seven Stories Press)
Taïa werd in 1973 in Marokko geboren. Hij was de eerste openlijk homoseksuele Arabische schrijver die zich in zijn thuisland openbaarde. Zijn boeken putten uit eigen ervaringen. Infidels is geen rechtstreeks geheugenboek maar voelt als één. Het wisselt tussen een arme jongen in Salé en een vrouw genaamd Jallal die zich opnieuw uitvindt over twee continenten.
Morele complexiteit hier gaat niet over misdaad. Het gaat over overleven. Personages liegen, verlaten elkaar en maken moeilijk te verdedigen keuzes. Taïa verdedigt ze niet. Hij beschrijft ze. Het resultaat is een boek dat eerlijker voelt dan comfortabelere fictie.
Het Franse origineel is verkrijgbaar via Éditions du Seuil. De Engelse vertaling door Alison L. Strayer wordt uitgegeven door Seven Stories Press. Een Nederlandse vertaling bestaat kennelijk niet. Beide edities zijn online en via specialistische boekwinkels te koop.
Dit boek is voor lezers die een vreemde wereld willen begrijpen. Ook voor wie Édouard Louis heeft gelezen en gelijkaardige emotionele inhoud van een ander geografisch perspectief wil. Voor meer op literaire tradities en queer-auteurs die ze vormgaven, zie Drie Queer-boeken over canon, lezen en literaire geschiedenis.
Drie boeken, één eerlijke vraag
Deze drie boeken delen weigering. Highsmith weigert het trieste einde. Di Grado weigert dood netjes of zinvol te maken. Taïa weigert zijn personages op simpele manieren sympathiek te maken. Alle drie zijn daar beter door. Queer-literatuur hoeft niet over overwinnen te gaan. Soms gaat het om verlangen, mislukking, overleven of niet overleven. Deze boeken weten dat. Ze zijn het waard om te lezen in elke volgorde.