Japanse Hooggerechtshof: Geslachtswijziging Zonder Operatie Mogelijk
Een Japaans hooggerechtshof bepaalde dat transgender mensen hun geslacht kunnen wijzigen zonder sterilisatiechirurgie. Wat betekent dit?
Foto: Redactie RainbowNews
Het Hooggerechtshof van Hiroshima bepaalde in juli 2024 dat een transgender man zijn geslacht kan wijzigen zonder sterilisatie. Dit is een keerpunt in de Japanse wetgeving. Decennialang moesten transgender mensen zich laten steriliseren. Het Hooggerechtshof noemde dit in oktober 2023 al ongrondwettelijk.
Wat het gericht besloot
De zaak betrof een transgender man van vijftig jaar. Hij wilde zijn geslacht van vrouw naar man wijzigen. Volgens de wet van 2003 was daarvoor operatie nodig. De man weigerde dit. Hij stapte naar de rechter.
Het Hooggerechtshof van Hiroshima gaf hem gelijk. De rechters zeiden dat sterilisatie het recht op lichamelijke integriteit schendt. Dit recht beschermt artikel 13 van de Japanse grondwet. De rechter bepaalde geslachtswijziging zonder operatie.
De wet van 2003 uitgelegd
De Japanse geslachtswet stamt uit 2003. De wet stelt vijf eisen voor geslachtswijziging:
- De persoon moet minstens 18 jaar zijn
- De persoon mag niet getrouwd zijn
- De persoon mag geen minderjarige kinderen hebben
- De persoon mag geen werkende voortplantingsorganen hebben
- De geslachtsorganen moeten op het gewenste geslacht lijken
De vierde eis dwong sterilisatie af. De vijfde eis vereiste meestal ook operatie. Beide regels staan nu onder druk.
Hoe het Hooggerechtshof de weg vrijmaakte
In oktober 2023 zei Japans Hooggerechtshof sterilisatie ongrondwettelijk. Alle vijftien rechters waren het eens. Ze noemden dit een ernstige beperking van lichaamsvrijheid. Het gericht stuurde de zaak terug naar Hiroshima. Dat gericht moest dan over de vijfde eis beslissen.
Het Hooggerechtshof wilde die regel hier niet toepassen. De rechters zeiden dat dit ook grondwetsrechten schendt. Dit is precedentwerking voor andere transgender mensen in Japan.
Wat verandert voor transgender mensen in Japan
Dit arrest verandert de wet van 2003 niet automatisch. Het parlement moet nog stemmen. Maar rechters kunnen nu het Hiroshima-arrest volgen. Advocaten verwachten meer aanvragen zonder operatie.
Het ministerie zei dat ongeveer 12.000 mensen hun geslacht hebben gewisseld sinds 2004. Velen ondergingen ongewenste operaties. Mensenrechtengroepen voerden jaren campagne tegen deze regel. De WHO noemde sterilisatievereisten in 2014 een schending van mensenrechten.
Internationale context
Japan was een van de laatsten met sterilisatievereisten. De meeste Europese landen schaafden dit af. Zweden was eerste in 2013. Duitsland volgde in 2011 na een arrest. Nederland schrapte het in 2014.
Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens bepaalde in 2017 dat verplichte sterilisatie artikel 8 schendt. Dat artikel beschermt privé- en familieleven.
In Azië verschilt het. Taiwan vereist nog sterilisatie. Zuid-Korea ook in de praktijk. India staat zelfidentificatie toe sinds 2014. Japan sluit nu aan bij landen die zich losmaken van medische eisen.
Reacties van beide zijden
LGBTQ+-organisaties juichten het arrest toe. Advocaat Kazuyuki Minami noemde het een historisch moment. Hij zei dat de wet nu moet volgen. Activisten drongen aan op wetswijziging.
Conservatieve politici waren voorzichtiger. Sommige leden waarschuwden voor haastige veranderingen. Ze noemden zorgen over vrouwenruimtes en sport. Premier Fumio Kishida zei dat de regering dit goed zal bestuderen. Nog geen wetsvoorstel is gedaan.
Religieuze groepen en vrouwenorganisaties gaven ook bezorgdheid. Ze willen duidelijke regels voor vrouwenruimtes. Dit debat lijkt op discussies in het Verenigd Koninkrijk en Amerika.
Gelijkslachtig huwelijk nog steeds wachten
Japan is het enige G7-land zonder erkenning van gelijkslachtige stellen. Meerdere lagere rechters zeiden dit ongrondwettelijk. Het Hooggerechtshof zal hierover binnenkort uitspraken. Meer informatie vindt u in ons artikel over het Japanse zaak gelijkslachtig huwelijk.
Dit arrest toont dat Japanse rechters voor LGBTQ+-rechten opkomen. Maar wetswijziging gaat traag. Voor meer achtergrond, zie ons artikel over landen met snelle LGBTQ+-veranderingen in 2026.
Wat gaat er gebeuren
Het ministerie herziet nu de wet van 2003. Een commissie zal naar verwachting in 2025 voorstellen doen. Mogelijke opties zijn:
- Sterilisatie en genitalische eisen helemaal schrappen
- Medische regels vervangen door zelfidentificatie
- Medisch onderzoek behouden maar zonder operatie
Experts verwachten optie drie het meest. Volledige zelfidentificatie lijkt politiek onwaarschijnlijk in Japan.
Voor transgender mensen in lopende zaken biedt het Hiroshima-arrest een directe weg. Ze kunnen dit arrest aanvoeren. Familie-rechtbanken zullen het hogere arrest volgen. Eerste aanvragen zonder operatie worden al ingediend.