De darkroom sluit, de sportschool zit vol

Op een dinsdagavond in november loop ik door de Reguliersdwarsstraat. Vroeger was dit het hart van homoseksueel Amsterdam. Nu staat de helft van de panden leeg of verkoopt cocktails aan toeristen. Bij de deur van een oude gay bar hangt een briefje. Wegens omstandigheden gesloten. Twee mannen lopen voorbij. Ze kijken niet eens.

Het is een beeld dat zich in heel Europa herhaalt. In Londen verdween de helft van de homobars in tien jaar tijd. In Berlijn sloot dit jaar nog een legendarische club. In Parijs maakt de Marais zich klaar voor de volgende parfumwinkel. De cijfers zijn bekend, het rouwproces is dat minder.

Waar gingen we naartoe?

Het antwoord ligt voor de hand. We zitten thuis. Of preciezer: we zitten op onze telefoon. Grindr telt wereldwijd dertien miljoen actieve gebruikers per maand. Scruff, Romeo, Hinge, Tinder. De ontmoeting is verhuisd. Van de barkruk naar het beeldscherm.

Dat is niet alleen verlies. Voor jongeren in kleinere steden is een app vaak de eerste plek waar ze andere homo's tegenkomen. Geen lange treinreis naar de grote stad. Geen angstige eerste stap over een drempel met een regenboogvlag. Gewoon: swipe, praat, ontmoet. Voor wie opgroeit in Staphorst of Urk is dat een revolutie.

Maar er is ook iets weg. En het is moeilijk te benoemen zonder sentimenteel te worden.

De waarde van de fysieke plek

Een homobar was nooit alleen een plek om iemand op te pikken. Het was een plek waar je kon zien hoe andere mannen met elkaar omgingen. Hoe een stel van zestig elkaar nog steeds aanraakte bij de bar. Hoe iemand van twintig leerde dat hij niet de enige was. Hoe de drag queen achter de microfoon iedereen op zijn plek zette, ook de dronken hetero op stag party.

Dat is een vorm van overdracht. Generaties die elkaar zagen. Mensen die elkaar niet hadden gekozen, maar zich wel in dezelfde ruimte bevonden. Op een app filter je. Op leeftijd, op lichaam, op postcode. Op een barkruk zat je naast wie er zat.

Socioloog Amin Ghaziani schreef vorig jaar een boek over de teloorgang van de gay neighborhood. Zijn conclusie was opvallend nuchter. De wijken verdwijnen niet omdat homo's verdwijnen. Ze verdwijnen omdat homo's overal mogen wonen. Dat is winst. Maar de prijs is verstrooiing.

De sportschool als nieuwe kerk

En toch komen we wel ergens samen. Loop maandagavond een willekeurige sportschool binnen in een grote stad. De helft van de mannen onder de veertig is homoseksueel. Er wordt niet gesproken. Er wordt gekeken in spiegels. Het lichaam is de nieuwe identiteit geworden.

Dat is een interessante verschuiving. De oude gay cultuur draaide om expressie. Camp, drag, ironie, taal. De nieuwe gay cultuur draait om optimalisatie. Eiwitten, schema's, hormonen, huid. Het is geen toeval dat de zichtbaarste homoseksuele influencers vooral hun buikspieren laten zien.

Sommigen noemen dit een vorm van zelfhaat. Een poging om zo veel mogelijk op een hetero te lijken. Anderen zien het juist als bevrijding: eindelijk mag je je lichaam vormgeven zoals je wilt. Beide kanten hebben een punt.

De stem van buiten

Vraag het aan een tachtigjarige die in 1971 de eerste Roze Zaterdag meemaakte. Voor hem is de huidige scene onherkenbaar. Wij hadden elkaar nodig om te overleven, zei zo iemand mij ooit. Jullie hebben elkaar nodig om te vermaken.

Dat is hard, maar niet onjuist. De urgentie is anders. Een jongen van negentien in Amsterdam loopt minder risico dan zijn opa op die leeftijd. Hij heeft minder reden om de bar op te zoeken. Hij heeft ook minder reden om de andere generatie op te zoeken.

Vraag het ook aan een lesbische vrouw. Die zal vertellen dat lesbische ontmoetingsplekken al veel langer verdwenen zijn. Amsterdam heeft geen vaste lesbische bar meer. Dat is een blinde vlek in het rouwen om de homoscene. Wij mannen zijn laat met klagen.

Wat blijft er over?

De vraag is niet of we de oude scene terug moeten halen. Dat lukt niet. Cafés sluiten omdat de huur stijgt en omdat jongeren minder drinken. Dat zijn brede maatschappelijke trends, geen homospecifieke.

De echte vraag is: wat voor ontmoetingen willen we nog organiseren? Niet uit nostalgie, maar uit noodzaak. Een gemeenschap die alleen nog bestaat uit profielen op een app is geen gemeenschap. Het is een markt.

Er zijn lichtpunten. Queer leesclubs winnen aan populariteit. Sportverenigingen zoals Tijgertje in Amsterdam zitten vol. Kerken met regenboogvlaggen, ja die bestaan, trekken jonge gelovige homo's. Saunabezoek stijgt licht na een dip. Niet alles verdwijnt naar het scherm.

Het zijn andere vormen. Minder rookwolken, meer koffie. Minder darkroom, meer dialoog. Of dat winst of verlies is, hangt af van wat je zoekt.

Tot slot

Terug naar de Reguliersdwarsstraat. Aan het einde zit nog één bar die het volhoudt. Door het raam zie ik een man van een jaar of zestig praten met iemand van begin twintig. Ze lachen. Ze kennen elkaar duidelijk niet. Ze zitten naast elkaar omdat er twee krukken vrij waren.

Misschien is dat het. Niet de drank, niet de muziek, niet eens het verlangen. Maar de mogelijkheid om naast iemand te gaan zitten die je niet had gekozen. Die mogelijkheid wordt zeldzamer. Niet alleen voor homo's. Voor iedereen.

Wie de scene mist, mist eigenlijk iets groters. De toevallige ontmoeting. Het is een verlies dat zich slecht laat tellen. Maar dat maakt het niet kleiner.