Drie queer boeken over vriendschap, loyaliteit en verraad

Wat mensen bij elkaar houdt — en wat ze uit elkaar drijft

Deze week: drie queer boeken over vriendschap, loyaliteit en verraad. Ze bestrijken decennia en continenten. Een is een klassieker uit Parijs. Een is een gevierd Amerikaans roman. Een is een scherp Nederlands debuut. Samen stellen zij dezelfde vraag op verschillende manieren: wat schulden we elkaar? Wat gebeurt er als we falen?

Deze boeken staan niet in onze recente selectie over lichamen, verlangen en ouder worden. Ze gaan ergens anders heen — naar binnen, naar anderen toe, naar de prijs van liefde.

Giovanni's Room — James Baldwin (1956, Dial Press)

David is een Amerikaan in Parijs. Hij wordt verliefd op Giovanni, een Italiaanse barman. Hij heeft ook een verloofde in Spanje wachten. Baldwin publiceerde dit roman in 1956. Het was radicaal toen. Het raakt nog steeds diep.

Het verhaal wordt terugkijkend verteld. David blikt terug op wat gebeurde. Die vorm geeft het boek een trage, zware doodsangst. Je weet dat iets fout ging. Je leest om te zien hoeveel schuld David heeft.

Dit roman is bijzonder door Baldwins proza. Elke zin rechtvaardigt zijn plek. Hij schrijft schaamte en verlangen met gelijke precisie. Parijs voelt echt aan. Cafés, goedkope hotels, de eenzaamheid van het buitenland. Maar de stad is ook een drukkerpot. Je kunt jezelf niet ontlopen.

Dit is geen comfortabel boek. Baldwin geeft David geen vrijspraak. Ook niet de lezer. Die eerlijkheid maakt het blijvend.

Er is een Nederlandse vertaling: Giovanni's kamer, uitgegeven door De Bezige Bij. Verkrijgbaar in de meeste Nederlandse boekwinkels en online via Bol.com en Athenaeum.

Voor wie: Lezers die literaire fictie met gewicht willen. Iedereen die Call Me by Your Name leuk vond, maar iets sterkers wil.

The Price of Salt — Patricia Highsmith (1952, Coward-McCann)

Therese werkt jong in een warenhuis in New York. Ze ontmoet Carol, een oudere vrouw die scheiding doormaakt. Iets ontstaat tussen hen. Carols man merkt het. Het wordt gevaarlijk.

Highsmith publiceerde dit roman anoniem in 1952. Pas veel later gebruikte ze haar eigen naam. De reden is duidelijk: dit was een liefdesverhaal met een hoopvol einde. Dat was haast ongehoord destijds.

Het roman werd verfilmd als Carol (2015) met Cate Blanchett en Rooney Mara. De film is prachtig. Maar het boek doet wat film niet kan. Het woont in Therese's hoofd. Haar verlangen, twijfel en angst. Alles in Highsmiths strakke proza.

Highsmith is bekend voor thrillers. Dit boek heeft thriller-spanning. Maar het gevaar is geen moordenaar. Het gevaar is een samenleving die iets wil afnemen. Dat maakt het nog steeds urgent.

Nederlandse vertaling: Het zout der aarde (verschillende edities). Verkrijgbaar via Bol.com en grote boekwinkels.

Voor wie: Lezers die mid-century literatuur houden. Fans van de film die het boek niet lazen. Iedereen geïnteresseerd in queer literatuurgeschiedenis.

De vriendschap — Maud Vanhauwaert (2022, Das Mag)

Twee vrouwen zijn al jaren bevriend. Dan verandert iets. Belgische dichter Maud Vanhauwaert schreef dit debuutroman in het Nederlands. Het verscheen in 2022 bij Das Mag en kreeg sterke recensies.

Vanhauwaert schrijft in korte, ritmische stukken. Haar dichtersachtergrond hoor je op elke pagina. De taal is spaarzaam maar vol betekenis. Een alinea kan jaren geschiedenis bevatten.

Het gaat over vrouwenvriendschap en hoe liefde tussen vrouwen vaak wordt verkeerd begrepen. Vanhauwaert legt niet uit. Ze toont. Je ziet twee mensen worstelen met nabijheid, afstand en het moment waarin eerlijkheid wreedheid wordt.

Dit is een stil boek. Niets ontploft. Maar de spanning groeit gestaag. Bij het einde voelen de inzetten erg hoog.

De vriendschap is nog niet naar het Engels vertaald. Voor Nederlands- en Vlaamssprekende lezers is dit een sterk queer debuut van de afgelopen jaren.

Verkrijgbaar via Das Mag's eigen webshop, Bol.com en onafhankelijke boekwinkels door Nederland en België.

Voor wie: Nederlandstalige lezers die iets literairs en hedendaags willen. Fans van Connie Palmens vroeg werk of Annie Ernaux's kortere romans.

Wat deze drie boeken delen

Baldwin, Highsmith, Vanhauwaert — verschillende tijden, landen, stijlen. Maar alle drie gaan over hetzelfde probleem. Twee mensen worden dicht bij elkaar. Nabijheid schept verwachting. Verwachting creëert mogelijkheid van falen. En falen kost hier echt iets.

Geen van de drie biedt makkelijke oplossing. Dat is geen gebrek. Dat is het punt. De beste queer literatuur vraagt geen medelijden. Ze vraagt aandacht. Deze drie boeken belonen dat.

Wil je zien hoe queer verhalen zich naar ander medium vertalen? Ons stuk over Drie queer films over lichaam, sport en verlangen is een goede aanvulling.