Drie Queer-boeken over Thuis, Thuishoren en Vertrekken

Waarom deze drie boeken bij elkaar horen

Al deze drie boeken stellen dezelfde vraag. Wat doe je als thuis je niet wil? Een Franse arbeidersklasse-memoir, een Nederlandse debuutroman en een Amerikaanse klassieker staan hier samen. Ze verschillen in toon, vorm en decennium. Maar elke schrijver vertrok ergens om iemand te worden. Die gedeelde beweging — weg van thuis, naar jezelf — verbindt hen op verrassende manieren. Dit artikel verschilt ook van ons eerdere stuk over lichamen, verlangen en ouder worden. Daar ging het om het fysieke zelf. Hier kijken we naar buiten: naar plaats, familie en de prijs van vertrek.

Giovanni's Room — James Baldwin (1956, Dial Press)

Baldwin publiceerde deze roman in 1956. Zijn Amerikaanse uitgever weigerde hem. Hij vond een thuisbasis in Londen. De roman speelt zich af in Parijs. Een Amerikaan genaamd David wacht tot zijn verloofde uit Spanje terugkomt. Intussen wordt hij verliefd op Giovanni, een Italiaanse barman. Baldwin schrijft over verlangen met enorme precisie. Hij schrijft ook over lafheid. David weet wat hij wil. Hij weigert het toe te geven. Het resultaat is verwoestend.

Wat deze roman bijzonder maakt is haar terughoudendheid. Baldwin schreeuwt nooit. Hij laat stilte het gewicht dragen. De proza is schoon en beheerst. Elke zin doet echt werk. Decennia na publicatie voelt het boek nog steeds urgent. Het is geen verhaal over een homoman in Parijs. Het gaat over wat we vernietigen door onszelf te ontkennen.

Dit is een boek voor lezers die literaire ambacht waarderen. Het beloont langzaam lezen. Een Nederlandse vertaling bestaat: Giovanni's kamer, gepubliceerd door De Bezige Bij. De Engelse originele editie is breed verkrijgbaar.

Baldwin blijft een van de belangrijkste stemmen in queer-literatuur. Giovanni's Room is essentieel — niet omdat het oud is, maar omdat het waar is.

The Argonauts — Maggie Nelson (2015, Graywolf Press)

Maggie Nelson publiceerde dit boek in 2015. Het won de National Book Critics Circle Award. De vorm is ongewoon. Nelson noemt het autotheorie: deels memoir, deels literaire kritiek, deels liefsdesbrief. Ze schrijft over haar relatie met kunstenaar Harry Dodge. Ze schrijft over zwangerschap. Ze schrijft over wat woorden kunnen en niet kunnen.

Het boek opent met een citaat van Roland Barthes over taal en liefde. Daarna gaat het snel. Nelson mengt filosofie met dagelijks leven. Ze leest theoretici in het bad. Ze maakt zich zorgen over haar lichaam. Ze ziet het lichaam van haar partner veranderen. Geen van beiden past netjes in een categorie. Nelson vraagt dat niet van hen.

Wat dit boek onderscheidend maakt is haar zelfvertrouwen. Nelson vertrouwt de lezer. Ze legt niet alles uit. Ze verontschuldigt zich niet voor intellectualiteit. Maar het boek wordt nooit koud. De liefde erin is warm, specifiek en echt.

Dit is een boek voor lezers die comfortabel tussen ideeën en emotie bewegen. Het is geen voorzichtige lezing, maar wel beloningend. Een Nederlandse vertaling bestaat: De Argonauten, gepubliceerd door Uitgeverij Oesters. Het Engelse origineel is beschikbaar via Graywolf Press.

The Argonauts is een van de meest besproken queer-boeken van het afgelopen decennium. Die aandacht verdient het.

De avonden — Gerard Reve (1947, De Bezige Bij)

Gerard Reve publiceerde deze roman in 1947. Het is een van de meest geprezen Nederlandse romans ooit. Het hoofdpersonage is Frits van Egters. Hij is drieëntwintig jaar oud. Hij woont met zijn ouders in Amsterdam. Hij haat vrijwel alles. Het boek omvat tien avonden in december 1946. Er gebeurt niet veel. Dat is juist het punt.

Reve was homoseksueel. Hij schreef daar niet openlijk over in deze roman. Maar queerness speelt onder het oppervlak. Frits hoort nergens thuis. Hij observeert zijn familie met tederheid en minachting. Hij kan niet verbinden. Hij kan ook niet weggaan. Die spanning — weg willen, niet kunnen — geeft het boek zijn vreemde, donkere energie.

De proza is koel en precies. Reve schrijft verveling met een scalpel. De humor is zwart. Het verdriet is echt. Samen creëren ze iets onvergetelijks.

Dit is een boek voor Nederlandse lezers die het nog niet hebben gelezen. En voor internationale lezers die moeite willen doen. Een Engelse vertaling bestaat: The Evenings, vertaald door Sam Garrett, gepubliceerd door Pushkin Press. Het is overal verkrijgbaar.

Reve is een hoeksteen van de Nederlandse literatuur. De avonden is waar je begint. Het is ook een zeldzaam geval waar de vertaling volle recht doet aan het origineel.

Drie vertrekken, één vraag

Baldwin verliet Amerika en schreef over een man die zichzelf niet kon verlaten. Nelson bouwde een nieuw leven en schreef over wat dat kost. Reve bleef en schreef over de pijn van niet bewegen. Samen brengen deze drie boeken de volle reikwijdte in kaart van zoeken naar je plaats.

Geen van hen biedt makkelijke antwoorden. Alle drie zijn het waard. Wil je meer queer-verhalen buiten het boek? Ons stuk over Pose: The Series That Changed Television Forever behandelt soortgelijke thema's op een heel ander niveau.